صدر الدين علي بن ناصر الحسيني ( مترجم : رمضان على روح الهى )
15
زبدة التواريخ ، أخبار الأمراء والملوك السلجوقية ( فارسى )
حدود سال 1226 م - با عنوان زبدة النصرة و نخبة العصرة خلاصه كرد ، كه اين خلاصه به چاپ رسيده است ، « 1 » و اينسان ما از مضمون النصرة آگاهيم . بندارى در ديباچهء زبده گفته است كه « خلاصهاى را كه مشتمل بر همهء مطالب كتاب و حاوى گزيدهء امارات نوآيين و فصيح آن باشد » ، باقى گذارده است . بارون روزن با مقابلهء اصل و خلاصهء بخشهايى كه به شكست امپراتور بيزانس ، رومانوس ديوجانوس ، در جنگ ملاذگرد مىپردازد ، در مورد اين قول بندارى پژوهش نمود و به اين نتيجه رسيد كه « به حق ، بندارى از مهمّات چيزى فروگذار نكرده و تنها به تغييراتى اندك در برخى جملات بسنده كرده است . » « 2 » در عهد واپسين سلاطين سلجوقى در عراق ، ارسلان و طغرل سوم ، شاهد تأليفات تاريخى فارسى نوشتهاى در باب سلجوقيان هستيم كه مؤلفانشان كسانى هستند كه در خدمت ايشان بودند ؛ مؤلف سلجوقنامه ، ظهير الدين نيشابورى ( م . 1136 م ) ، پروردهء سلطان ارسلان بن طغرل بود « 3 » ، و تاريخش با به تخت نشستن طغرل سوم به سال 1177 م پايان مىگيرد . « 4 » يكى ديگر از كسانى كه در باب سلجوقيان به زبان فارسى تاريخ نگاشته و نزد اين سلطان خدمت كرده ، ابو بكر نجم الدين محمد بن على راوندى است كه رخدادهاى كتابش ، راحة الصدور و آية السرور ، به سال 1199 م پايان مىگيرد . اين كتاب عمدتا - به عبارت ديگر از پيدايش سلجوقيان تا سلطنت طغرل سوم - متكى بر مطالب كتاب ظهير الدين نيشابورى است ، اما مطالبى كه به روزگار سلطنت طغرل سوم و رخدادهاى پس از مرگ وى مربوط است ، به جهت منحصربهفرد بودن آنها ، ارزش ويژهاى دارد . « 5 »
--> ( 1 ) . Histoire des Seljoucides de I'Iraq , Par al - Bondari d'apres'imad ad - din al - KATIB AL - ISFAHANI , Texte arabe publie d'apres les MSS d'Oxford et de paris Par M . Th . Houtsma , Leide , 1889 ( Recueil de textes relatifs a I'histoire des Seljoucides - RTHS , Vol . II ) . ( 2 ) . روزن ف . ، روايات عربى شكست امپراتور رومانوس ديوجانوس از الب ارسلان ، 11 ، عماد الدين اصفهانى . اسناد انجمن باستانشناسى امپراتورى روسيه 1 ، ج 11 ، پطرزبورگ ، 1886 ، ص 120 ( به زبان روسى ) . ( 3 ) . سلجوقنامه تأليف خواجه امام ظهير الدين نيشابورى كه تقريبا در حوالى سنهء 582 وفات كرده . . . ، تهران 1332 ش . ( 4 ) . نك . به : استورى ، ادبيات فارسى ، ج 2 ، مسكو ، 1972 م ، ص 745 - 742 ، ش 639 ( ترجمهء روسى ) ، و از اين دست كتابها . ( 5 ) . The Rahat - us - sudur Wa Ayat - us - Surur , being a History of the Saljuqs by Muhammad b . Ali b . Sulayman ar - Rawandi , Ed . . . . by Mohammad Iqbal , Leyden - London , 1921 . و در باب تعداد گزيدههاى منتشر شده و ترجمهء آنها ، نك . به : استورى ، ادبيات فارسى ، ج 2 ، ص 9 - 748 ، ش 641 .